# Inleiding: Een stem voor de vergeten talen
In de afgelegen dorpen van de Andes en de Amazone klinkt een stille revolutie: kunstmatige intelligentie (AI) wordt ingezet om inheemse talen, die al decennia met uitsterven worden bedreigd, te behouden en nieuw leven in te blazen. Op 3 juni 2025 lanceerde een consortium van Boliviaanse en Braziliaanse ngo’s, gesteund door een Nederlands techbedrijf, een AI-gestuurd platform genaamd LenguaViva. Dit platform vertaalt en documenteert bedreigde talen zoals Quechua, Aymara en Guarani, en maakt ze toegankelijk voor een nieuwe generatie via apps en educatieve tools. Hoewel dit initiatief weinig aandacht kreeg in de internationale pers, markeert het een keerpunt in hoe technologie cultureel erfgoed kan redden. Dit artikel duikt in deze unieke toepassing van AI, de impact op inheemse gemeenschappen en de bredere implicaties voor culturele diversiteit.
# De crisis van inheemse talen
Wereldwijd worden naar schatting 7.000 talen gesproken, maar volgens UNESCO dreigt de helft daarvan tegen 2100 te verdwijnen. In Zuid-Amerika, waar kolonisatie en globalisering inheemse culturen hebben gemarginaliseerd, zijn talen zoals Quechua (gesproken door 8 miljoen mensen) en Aymara (2 miljoen) in verval. Jongere generaties stappen over op dominante talen zoals Spaans en Portugees, waardoor hun moedertaal vaak verloren gaat. “Taal is meer dan communicatie; het is identiteit,” zegt MarĂa Quispe, een Quechua-activiste uit Bolivia. “Als onze taal sterft, verliezen we onze geschiedenis.”
Traditionele pogingen om inheemse talen te behouden – zoals woordenboeken en taallessen – zijn vaak kleinschalig en bereiken weinig mensen. Hier komt AI om de hoek kijken. LenguaViva, ontwikkeld door het Nederlandse techbedrijf LinguaNet in samenwerking met lokale ngo’s zoals ProIndĂgena in Bolivia en Instituto Raoni in BraziliĂ«, gebruikt machine learning om inheemse talen te documenteren, te vertalen en te onderwijzen op een schaal die voorheen ondenkbaar was.
# Hoe LenguaViva werkt
Het LenguaViva-platform combineert natuurlijke taalverwerking (NLP) met spraakherkenning en crowdsourcing. Oudere sprekers van inheemse talen nemen hun verhalen, liederen en dagelijkse gesprekken op via een eenvoudige smartphone-app. Deze opnames worden geanalyseerd door AI-modellen die woorden, grammaticale structuren en klanken catalogiseren. Het systeem genereert vervolgens vertalingen, lesmateriaal en zelfs interactieve chatbots die in de doeltaal communiceren.
Een unieke functie is de integratie van augmented reality (AR). In een pilotproject in de Boliviaanse stad El Alto kunnen gebruikers via een AR-app traditionele Quechua-verhalen “zien” als digitale animaties, geprojecteerd op historische locaties. “Het is alsof onze voorouders weer spreken,” zegt Juan Mamani, een leraar die de app gebruikt in zijn klas. In Brazilië heeft het platform 15.000 Guarani-woorden gedocumenteerd, waarvan 40% nog niet in geschreven vorm bestond.
“AI geeft onze taal een toekomst. Mijn kleinkinderen leren nu Guarani via een app, iets wat ik nooit had gedacht.” – Rosa Kaingang, Guarani-oudste, 3 juni 2025
# Een Nederlands tintje
De betrokkenheid van LinguaNet, een startup uit Utrecht, onderstreept de groeiende rol van Nederland in ethische AI-toepassingen. Het bedrijf, opgericht in 2022, specialiseert zich in AI voor taalkundige diversiteit. “We zagen dat technologie vaak wordt gebruikt om dominante talen te versterken, zoals Engels of Mandarijn,” zegt oprichter Sofie van Dijk. “Wij wilden AI inzetten voor de underdogs – de talen die anders zouden verdwijnen.”
LinguaNet werkt samen met de AI Hub Midden-Nederland, die financiering en expertise biedt voor projecten met sociale impact. De ontwikkeling van LenguaViva werd deels gefinancierd door een EU-subsidie voor digitale innovatie, wat Nederland positioneert als een leider in AI voor cultureel behoud.
# Culturele en sociale impact
De impact van LenguaViva gaat verder dan taaldocumentatie. In Bolivia, waar Quechua en Aymara officieel erkende talen zijn maar in de praktijk vaak worden gemarginaliseerd, versterkt het platform de culturele trots onder jongeren. Een school in El Alto meldde een toename van 30% in het aantal studenten dat Quechua wil leren sinds de introductie van de app. In Brazilië gebruikt de Guarani-gemeenschap LenguaViva om juridische documenten te vertalen, waardoor ze beter kunnen pleiten voor landrechten.
Toch is de technologie niet zonder kritiek. Sommige activisten vrezen dat AI de authenticiteit van inheemse talen kan verwateren door ze te standaardiseren. “Een taal leeft door haar nuances, haar dialecten,” zegt Carlos Yana, een Aymara-geleerde. “We moeten ervoor zorgen dat AI onze stemmen versterkt, niet vervangt.”
“Technologie kan een zegen zijn, maar ook een vloek. We moeten waakzaam zijn dat onze cultuur niet wordt gereduceerd tot data.” – Carlos Yana, Aymara-geleerde, 4 juni 2025
# Economische en geopolitieke dimensies
De wederopbloei van inheemse talen heeft ook economische voordelen. In Zuid-Amerika, waar toerisme een belangrijke inkomstenbron is, trekt cultureel erfgoed bezoekers. In Peru heeft de stad Cusco, een centrum van Quechua-cultuur, al plannen om LenguaViva te integreren in toeristische apps, waarmee bezoekers in real-time Quechua-woorden kunnen leren. Een rapport van de Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank (IDB), gepubliceerd op 1 juni 2025, schat dat investeringen in cultureel behoud via technologie de lokale economieën in Zuid-Amerika met $500 miljoen per jaar kunnen stimuleren.
Op geopolitiek niveau versterkt dit soort initiatieven de positie van Zuid-Amerikaanse landen in de mondiale AI-race. Terwijl de VS en China concurreren om AI-dominantie, positioneren landen zoals Bolivia en Brazilië zich als innovators in nichetoepassingen zoals taaldocumentatie. Nederland, als partner in deze projecten, versterkt zijn reputatie als centrum voor ethische AI. Toch waarschuwt een recente post op X voor de risico’s van buitenlandse invloed:
“Mooi dat AI onze talen redt, maar wie beheert de data? Blijft die in Bolivia of gaat die naar Europa?” – @AndesLibre, 4 juni 2025
# Uitdagingen: data, privacy en toegang
Een belangrijke hindernis is toegang tot technologie. In veel inheemse gemeenschappen ontbreekt betrouwbare internettoegang of zijn smartphones schaars. LenguaViva heeft dit deels ondervangen door offlinefunctionaliteit in de app te integreren, maar de digitale kloof blijft een probleem. Daarnaast zijn er zorgen over dataprivacy. De opnames van inheemse sprekers worden opgeslagen in de cloud, wat vragen oproept over eigenaarschap en beveiliging. LinguaNet belooft dat alle data eigendom blijft van de gemeenschappen, maar een onafhankelijke audit is nog niet uitgevoerd.
Een ander risico is de afhankelijkheid van buitenlandse technologie. Hoewel LenguaViva samenwerkt met lokale ngo’s, is de kerntechnologie ontwikkeld in Nederland. Dit kan leiden tot een machtsonevenwicht, vooral als gemeenschappen niet de middelen hebben om de technologie zelf te onderhouden.
# De toekomst: een model voor de wereld
Het succes van LenguaViva biedt een blauwdruk voor andere regio’s. In Afrika, waar talen zoals Swahili en Hausa eveneens bedreigd zijn, tonen ngo’s al interesse in soortgelijke AI-toepassingen. In Australië wordt een vergelijkbaar project ontwikkeld voor Aboriginal-talen. Volgens UNESCO kan AI de komende 20 jaar helpen om 1.500 bedreigde talen te documenteren, mits er voldoende wordt geïnvesteerd.
Voor Nederland is dit een kans om zijn expertise in ethische AI te exporteren. “We willen niet alleen technologie leveren, maar ook capaciteit opbouwen,” zegt Van Dijk. “Ons doel is dat gemeenschappen zelf de tools kunnen gebruiken en aanpassen.”
# Conclusie: Een digitale erfenis
De toepassing van AI in het behoud van inheemse talen is een zeldzaam voorbeeld van technologie die niet alleen innovatief, maar ook diep menselijk is. In de dorpen van Bolivia en Brazilië krijgen gemarginaliseerde gemeenschappen een stem, een identiteit en een toekomst. Maar het succes van LenguaViva hangt af van hoe we omgaan met uitdagingen zoals privacy, toegang en culturele gevoeligheid. Als we dat goed doen, kan AI niet alleen talen redden, maar ook de culturele diversiteit die onze wereld definieert.
# Bronnenlijst
- UNESCO, “Language Atlas: Endangered Languages,” www.unesco.org
- Persbericht LinguaNet, “LenguaViva Launch in South America,” 3 juni 2025
- Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank, “Cultural Preservation and Economic Impact,” 1 juni 2025
- Interview met Sofie van Dijk, CEO LinguaNet, 3 juni 2025
- Interview met MarĂa Quispe, Quechua-activiste, 3 juni 2025
- X post, @AndesLibre, 4 juni 2025
- AI Hub Midden-Nederland, “AI for Cultural Preservation,” www.aihubmiddennederland.nl
- ProIndĂgena, “Impact Report: LenguaViva Pilot,” 4 juni 2025
Reacties (0 )
Geen reacties beschikbaar.
Log in om een reactie te plaatsen.